Ganesh Chaturthi (వినాయక చవితి - వరసిద్ధి వినాయక వ్రతం)

శివ పురాణం, పద్మ పురాణము, బ్రహ్మవైవర్త పురాణాల ప్రకారం జగన్మాత పార్వతీదేవి స్నానం చేసే సమయంలో తన నలుగు పిండితో ఒక సుందర బాలుని రూపుదిద్ది, ప్రాణప్రతిష్ఠ చేసి ద్వారపాలకుడిగా నిలిపింది. పరమశివుడు కైలాసమునకు రాగా ఆ బాలుడు అడ్డుకున్నాడు. శివుని తీవ్ర ఆగ్రహంతో ఆ బాలుని శిరచ్ఛేదం జరిగింది.

పార్వతీదేవి తీవ్ర దుఃఖం చూసి, పరమశివుని ఆజ్ఞతో దేవతలు ఉత్తర దిక్కున తలపెట్టి నిద్రపోతున్న ఏనుగు శిరస్సును తెప్పించి బాలునికి అమర్చి జీవము పోసారు. త్రిమూర్తులు, సకల దేవతలు ఆ బాలునికి 'గణపతి' అని నామకరణం చేసి, సర్వ గణములకు అధిపతిగా, ప్రథమ పూజార్హుడిగా అనుగ్రహించారు.

సాంప్రదాయ ఆచారాలు (Cultural & Regional Practices):
వినాయక చవితి పూజ పర్యావరణ పరిరక్షణకు గొప్ప నిదర్శనం. మట్టితో తయారుచేసిన వినాయక విగ్రహాలను పూజించి, 21 రకాల మూలికా పత్రాలతో (పత్రీ పూజ) ఆరాధించడం వల్ల వాతావరణంలో ఔషధ గుణాలు వ్యాపిస్తాయి. 9 లేదా 11 రోజుల అనంతరం విగ్రహాలను నిమజ్జనం చేయడం ద్వారా జల వనరులు శుద్ధి అవుతాయని ఆయుర్వేద మహర్షులు పేర్కొన్నారు.

శ్రీ వినాయక వ్రతకథ - శమంతకోపాఖ్యానం (పూర్తి పౌరాణిక గాథ):

1. కథా ప్రారంభం:
ద్వాపర యుగంలో శ్రీకృష్ణుడు ద్వారకా నగరంలో పరిపాలిస్తున్న కాలంలో సత్రాజిత్తు అనే యాదవ రాజు ఉన్నాడు. సత్రాజిత్తు సూర్యభగవానుని తీవ్రంగా తపస్సు చేసి 'శమంతకమణి' అనే దివ్యమైన రత్నాన్ని వరంగా పొందాడు. ఈ శమంతకమణి ప్రతిరోజూ ఎనిమిది బరువుల బంగారం (రోజుకు సుమారు 80 తులాల పసిడి) ప్రసాదించేది. అంతేకాదు, ఆ మణి ఉన్న ప్రాంతంలో కరువు కాటకాలు, వ్యాధులు, సర్ప భయాలు ఉండేవి కావు.

ఒకనాడు శ్రీకృష్ణుడు సత్రాజిత్తుతో 'ఈ దివ్యమైన శమంతకమణి రాజ్యక్షేమం కోసం ఉగ్రసేన మహారాజుకు ఇస్తే సమస్త ప్రజలకు మేలు జరుగుతుంది' అని సూచించాడు. కానీ సత్రాజిత్తు దురాశతో మణిని ఇవ్వడానికి నిరాకరించాడు.

2. శమంతకమణి అపహరణ & శ్రీకృష్ణునిపై నింద:
కొంతకాలం తర్వాత సత్రాజిత్తు తమ్ముడైన ప్రసేనుడు ఆ శమంతకమణిని మెడలో వేసుకొని వేటకు అడవికి వెళ్లాడు. అడవిలో ఒక సింహం ప్రసేనుడిని చంపి, మెరుస్తున్న శమంతకమణిని నోటకరిచుకొని పోయింది. ఆ సింహాన్ని రుక్షరాజు (ఎలుగుబంట్ల రాజు) అయిన 'జాంబవంతుడు' చూసి చంపి, ఆ దివ్యమణిని తన గుహకు తీసుకెళ్లి తన కుమార్తె అయిన 'జాంబవతి'కి ఆడుకోవడానికి ఊయలకు కట్టాడు.

అడవికి వెళ్లిన ప్రసేనుడు తిరిగి రాకపోవడంతో, సత్రాజిత్తు దుర్బుద్ధితో 'నా తమ్ముడిని కృష్ణుడే చంపి శమంతకమణిని అపహరించాడు' అని ద్వారకలో అపవాదు వ్యాప్తి చేశాడు. శ్రీకృష్ణునికి ఈ నింద అమితమైన బాధను కలిగించింది. తనపై పడిన అపవాదును తొలగించుకోవడానికి కృష్ణుడు సైన్యంతో అడవికి వెళ్లాడు.

3. గుహలో యుద్ధం & జాంబవతి పరిణయం:
అడవిలో ప్రసేనుడి కళేబరాన్ని, సింహం అడుగుజాడలను గమనిస్తూ కృష్ణుడు ఒక పర్వత గుహ వద్దకు చేరుకున్నాడు. గుహలోకి వెళ్లగా ఊయలకు కట్టి ఉన్న శమంతకమణిని చూసాడు. కృష్ణుడిని చూసి జాంబవంతుడు కోపంతో ఘోరమైన యుద్ధానికి దిగాడు. శ్రీకృష్ణునికి, జాంబవంతునికి నడుమ గుహలో 28 రోజుల పాటు రాత్రింబవళ్లు భయంకరమైన బాహుయుద్ధం జరిగింది.

28 రోజుల యుద్ధం తర్వాత జాంబవంతుడు అలసిపోయి, కృష్ణుడు సాక్షాత్తు త్రేతాయుగంలో తనకు అభయమిచ్చిన శ్రీరామచంద్రుడేనని గ్రహించాడు. 'ప్రభూ! నువ్వే నా స్వామివైన శ్రీరాముడివి' అని సేవించి, పశ్చాత్తాపంతో శమంతకమణితో పాటు తన కుమార్తె జాంబవతిని శ్రీకృష్ణునికి సమర్పించి వివాహం చేశాడు.

4. అపవాదుకు గల కారణం - నారద మహర్షి వివరణ:
శ్రీకృష్ణుడు శమంతకమణితో ద్వారకకు తిరిగి వచ్చి, సభను ఏర్పాటు చేసి సత్రాజిత్తుకు మణిని అప్పగించి తనపై పడిన నిందను బాపుకున్నాడు. సత్రాజిత్తు తీవ్ర పశ్చాత్తాపంతో తన కుమార్తె 'సత్యభామ'ను కృష్ణునికిచ్చి వివాహం చేశాడు.

అప్పుడు శ్రీకృష్ణుడు నారద మహర్షిని అడిగాడు: 'మహర్షీ! నేను ఏ పాపమూ చేయకపోయినా నాపై ఈ శమంతకమణి దొంగతనం అపవాదు ఎందుకు వచ్చింది?'

అందుకు నారదుడు మందహసించి ఇలా చెప్పాడు: 'కృష్ణా! భాద్రపద శుద్ధ చవితి నాడు చంద్రదర్శనం చేసిన వారికి నిందలు వస్తాయి. ఒకసారి వినాయకుడు కైలాసంలో కుడుములు, ఉండ్రాళ్లు కడుపారా తిని నడుస్తుండగా, పొట్ట బరువుతో కిందపడ్డాడు. అది చూసి నింగిలోని చంద్రుడు వెటకారంగా నవ్వాడు. దాంతో కోపించిన వినాయకుడు ఈ భాద్రపద శుద్ధ చవితి నాడు నిన్ను చూసినవారు నిందలపాలవుతారు అని శపించాడు. చవితి నాడు నీవు అనుకోకుండా పాలల్లో చంద్రుని ప్రతిబింబాన్ని చూశావు. ఆ శాప ప్రభావం వల్లే నీకు శమంతకమణి నింద వచ్చింది.'

5. విమోచనోపాయం & ఫలశ్రుతి:
అప్పుడు శ్రీకృష్ణుడు దేవతలతో సహా వినాయక వ్రతం ఆచరించి, విఘ్నేశ్వరుని అనుగ్రహం పొందాడు. వినాయకుడు ప్రసన్నుడై 'భాద్రపద శుద్ధ చవితి నాడు నా వ్రతం చేసి, ఈ శమంతకోపాఖ్యానం చదివి/విని పవిత్రాక్షతలు తలపై ధరించిన వారికి చవితి చంద్రదర్శనం వలన కలిగే నిందల నుండి విముక్తి కలుగుతుంది' అని అభయమిచ్చాడు.

కాబట్టి వినాయక చవితి రోజున పూజ పూర్తి చేసుకుని, ఈ శమంతకమణి కథను భక్తిశ్రద్ధలతో పఠించి/విని, పూజలోని అక్షతలను తమ తలపై వేసుకోవడం ప్రధాన విధి.

శ్రీ వరసిద్ధి వినాయక వ్రతకల్ప పూజా విధానం (16 షోడశోపచారములు):
1. శుచి & స్థల శుద్ధి: ఉదయాన్నే స్నానం చేసి శుచిగా పూజా మండపాన్ని బియ్యపు పిండి రంగులతో అలంకరించాలి.
2. మట్టి వినాయక ప్రతిష్ఠ: పీఠంపై కొత్త వస్త్రం పరిచి, శుద్ధమైన మట్టి వినాయక విగ్రహాన్ని ప్రతిష్ఠించాలి.
3. దీపారాధన & ఆచమనం: నూనె/నెయ్యితో దీపం వెలిగించి, 'ఓం కేశవాయ స్వాహా...' అని ఆచమనం చేయాలి.
4. గణపతి ధ్యానం & సంకల్పం: 'మమ ఉపాత్త సమస్త దురితక్షయ ద్వారా శ్రీ వరసిద్ధి వినాయక దేవతా ప్రీత్యర్థం...' అని సంకల్పం చెప్పుకోవాలి.
5. కలశ పూజ: రాగి/వెండి చెంబులో నీరు, గంధం, పుష్పం, అక్షతలు వేసి మామిడి ఆకులు, కొబ్బరికాయతో కలశం స్థాపించాలి.
6. ప్రాణప్రతిష్ఠ: 'ఓం అస్య శ్రీ ప్రాణప్రతిష్ఠాపన మహామంత్రస్య...' అని వినాయకునికి ప్రాణప్రతిష్ఠ చేయాలి.
7. షోడశోపచార పూజ: ధ్యానం, ఆవాహనం, ఆసనం, పాద్యం, అర్ఘ్యం, ఆచమనీయం, స్నాపనం, వస్త్రం, యజ్ఞోపవీతం, గంధం, అక్షతలు, పుష్పం, ధూపం, దీపం, నైవేద్యం, తాంబూలం సమర్పించాలి.
8. ఏకవింశతి పత్రీ పూజ (21 రకాల పత్రాలు): మాచీపత్రం, బృహతీపత్రం, బిల్వపత్రం, దూర్వాయుగ్మం, దత్తూరపత్రం, బదరీపత్రం, అపామార్గపత్రం, తులసీపత్రం, చూతపత్రం, కరవీరపత్రం, మరువకపత్రం మొదలైన 21 ఔషధ పత్రాలతో నామావళి పూజ చేయాలి.
9. అష్టోత్తర శతనామావళి: 108 దివ్య నామాలతో కుంకుమ, అక్షతలు, తులసి/ఉత్తరేణి పత్రాలతో పూజించాలి.
10. నైవేద్య సమర్పణ: బెల్లం ఉండ్రాళ్లు, కుడుములు, మోదకాలు, పానకం, వడపప్పు, జామ, అరటి పండ్లను నైవేద్యంగా నివేదించాలి.
11. వ్రతకథ పఠనం: శమంతకమణి వ్రతకథను చదివి అక్షతలు తలపై ధరించాలి.
12. మంగళ హారతి & ప్రదక్షిణ: కర్పూర హారతి ఇచ్చి ఆత్మప్రదక్షిణ సమర్పించాలి.

సమర్పించాల్సిన నైవేద్యాలు (Naivedyam Offered):
1. బెల్లం ఉండ్రాళ్లు: బియ్యపు పిండి, పెసరపప్పు, బెల్లంతో చేసిన సాంప్రదాయ ఉండ్రాళ్లు.
2. మోదకాలు / కుడుములు: తురిమిన కొబ్బరి, బెల్లం పూరణంతో చేసిన ఆవిరి కుడుములు.
3. వడపప్పు & పానకం: నానబెట్టిన పెసరపప్పు, బెల్లం-మిరియాల పానకం.
4. వెలగపండు & జామకాయలు: వినాయకునికి అత్యంత ప్రియమైన సహజ ఫలాలు.